Thẩm Quát(Shen Kuo)

Đây là ai?

Thẩm Quát (tiếng Trung Quốc: 沈括; 1031–1095), tự Tồn Trung (tiếng Trung Quốc: 存中) và hiệu Mộng Khê ông (tiếng Trung Quốc: 夢溪翁), là nhà bác học, nhà khoa học tự nhiên và chính khách Trung Quốc thời Bắc Tống. Trong quan trường, ông từng đảm nhiệm nhiều chức vụ liên quan đến tài chính, thủy lợi, thiên văn và lễ nghi triều đình, đồng thời làm việc tại Hàn Lâm viện. Về chính trị, ông thuộc phe cải cách Tân pháp (tiếng Trung Quốc: 新法) do tể tướng Vương An Thạch (tiếng Trung Quốc: 王安石, 1021–1085) khởi xướng. Trong Mộng Khê bút đàm (tiếng Trung Quốc: 夢溪筆談), Thẩm Quát ghi lại việc người Trung Quốc thời đó dùng la bàn kim trong hàng hải; đây thường được xem là ghi chép sớm nhất còn lại về kim chỉ nam dạng kim dùng để dẫn đường. Ông cũng nêu khái niệm bắc thực (tức cực Bắc địa lý) tách biệt với hướng chỉ của kim từ, tương ứng với hiện tượng độ lệch từ. Ông quan sát rằng Sao Bắc Cực không nằm đúng cực Bắc thiên cầu và tính được khoảng cách thiên văn giữa Sao Bắc Cực với cực bắc thực. Các quan sát này được dùng để cải thiện độ chính xác của việc tính lịch và quan trắc thiên văn. Các ghi chép về la bàn của ông cũng được các nhà địa lý đời sau vận dụng khi bàn về phong thủy.